Τι είναι?
Το λιποίδημα είναι μια κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη, ανομοιογενή κατανομή σωματικού λίπους, το οποίο συγκεντρώνεται κυρίως στο κατώτερο ήμισυ του σώματος.
Η νόσος εμφανίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο γυναικείο φύλο, σε ποσοστό 98%. Παρόλο που υπολογίζεται ότι έως και 10% των γυναικών θα εμφανίσουν κάποιου βαθμού λιποίδημα στην διάρκεια της ζωής τους, η νόσος παραμένει σε μεγάλο ποσοστό αδιάγνωστη ή ακόμα χειρότερα συγχέεται με την παχυσαρκία, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να ταλαιπωρούνται με πολλαπλές εξετάσεις και επισκέψεις σε ειδικούς υγείας. Μόνο 9% των ασθενών αναφέρουν ότι διαγνώσθηκαν μετά την 1η επίσκεψη στο ιατρείο.
Η αιτιολογία παραμένει προς το παρόν άγνωστη. Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν κάποια γονιδιακή συσχέτιση, αν και τα αποτελέσματα είναι πολύ πρώιμα προς το παρόν. Ορμονολογικές αλλαγές, όπως π.χ. η εφηβεία, η εγκυμοσύνη και η εμμηνόπαυση συνήθως λειτουργούν ως καταλύτες για την εξέλιξη της νόσου.
Συμπτώματα και κλινική εικόνα
Οι ασθενείς παρουσιάζουν ανισοκατανομή του σωματικού λίπους, το οποίο συγκεντρώνεται χαρακτηριστικά στους γλουτούς, τους μηρούς και τα γόνατα, ενώ οι γάμπες και ο άκρος πόδας συνήθως δεν επηρεάζονται. Το άνω ήμισυ του σώματος είναι συνήθως αδύνατο, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι δυνατόν να υπάρχει αυξημένη εναπόθεση λιπώδους ιστού και στα άνω άκρα, και εδώ όμως πάλι με χαρακτηριστική ανισοκοατανομή στα μπράτσα. Η ανισοκατανομή αυτή του λιπώδους ιστού είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτελεί και την κύρια διάκριση του λιποιδήματος από την τυπική παχυσαρκία, δύο καταστάσεις που απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση.
Άλλο χαρακτηριστικό σημείο είναι η σχετικά εύκολη δημιουργία εκχυμώσεων και μωλωπισμών στα σημεία του σώματος που συγκεντρώνεται ο λιπώδης ιστός. Αυτό είναι αποτέλεσμα της ευθρυπτότητας των λεγόμενων τριχοειδών, δηλαδή των μικρών επιφανειακών αγγείων του δέρματος.
Η ευθρυπτότητα συμβαδίζει και με αυξημένη διαπερατότητα των αγγείων αυτών, με αποτέλεσμα την «διαφυγή» υγρού από τα αγγεία προς τους γύρω ιστούς και οδηγεί σε οίδημα και αίσθηση βαριών ποδιών.
Η εναπόθεση λιπώδους ιστού και η διαρκής «διαφυγή» υγρού στους ιστούς προκαλούν αυξημένη ευαισθησία ή και πόνο κατά την αφή, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και κατά την βάδιση και την άσκηση. Οι ασθενείς συχνά αναφέρουν ότι αισθάνονται το δέρμα της προσβεβλημένης περιοχής κρύο.
Εάν παραμεληθεί, η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται και επιβαρύνει τα λεμφικά αγγεία του άκρου, τα οποία σταδιακά αρχίζουν να υπολειτουργούν, προκαλώντας επιπλεόν και λεμφοίδημα και δυσχεραίνοντας σημαντικά την επιτυχή αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.
Άλλα συνοδά προβλήματα που μπορεί να συνυπαρχουν ή και να επιδεινωθούν στην πορεία του λιποιδήματος είναι
- η φλεβική ανεπάρκεια και οι κιρσοί
- πόνος και οίδημα των αρθρώσεων, κυρίως των γονάτων
- γενικότερη αύξηση του σωματικού βάρους
- ψυχολογικά προβλήματα
Θεραπεία
Αύξηση σωματικής άσκησης
Η αύξηση της σωματικής άσκησης προωθεί την κυκλοφορία του αίματος και την ελάττωση του οιδήματος των κάτω άκρων, ενώ ταυτόχρονα έχει ευεργετική επίδραση στην προσπάθεια για απώλεια βάρους, ανακουφίζοντας έτσι σε μεγάλο βαθμό από τα συμπτώματα. Ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι η αεροβική άσκηση στο νερό και η κολύμβηση.
Αποιδηματικό μασάζ και συμπίεση
Το αποιδηματικό και λεμφικό μασάζ βοηθάει σημαντικά στην ανακούφιση του οιδήματος και της αίσθησης κουρασμένων ποδιών. Συνδυάζεται με ειδικές κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης και ειδικά ενδύματα κινητοποίησης του υποδόριου ιστού, καθώς και με θεραπείες διαλείπουσας πρεσσοθεραπείας.
Δίαιτα
Η σημασία της δίαιτας στην αντιμετώπιση του λιποιδήματος είναι ιδιαίτερα σημαντική, μειώνοντας το ποσοστό λίπους που προσλαμβάνεται από την τροφή. Γενικά μια δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη πλούσια σε λαχανικά, συγκεκριμένα φρούτα, λευκό κρέας, ψάρι και δημητριακά ολικής αλέσεως βοηθάει δραστικά στην μείωση του οιδήματος και της φλεγμονής των περιοχών του σώματος που έχουν επηρεαστεί.
Συγκεκριμένες δίαιτες έχουν προταθεί, π.χ. η RAD (rare adipose disorder), οι οποίες είναι συνήθως παραλλαγές της λεγόμενης μεσογειακής και προβλέπουν την ελάττωση της κατανάλωσης
- κόκκινου ή/και επεξεργασμένου, “λιπαρού” κρέατος (π.χ. μπέικον, λουκάνικα)
- επεξεργασμένων, συσκευασμένων τροφών με γλυκαντικές ουσίες ή κατεργασμένη ζάχαρη
- γαλακτοκομικών προϊόντων, κυρίως τυριών
- πατάτας, μη ολικής αλέσεως ζυμαρικών και ρυζιού
- αλατισμένων τροφών
Λιποαναρρόφηση
Η χειρουργική αφαίρεση του τοπικά εκσεσημασμένου λίπους με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους ενδείκνυται σαφώς σε παραμελημένες περιπτώσεις ή ιδιαίτερα επώδυνες μάζες λιπώδους ιστού.
Ψυχολογική υποστήριξη
Το λιποίδημα αποτελεί χρόνια πάθηση και έχει σαφείς και σοβαρές επιπτώσεις σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής, επαγγελματικής και προσωπικής ζωής των ασθενών, οι οποίες συχνά επιδεινώνονται από την καθυστέρηση ή δυσκολία στην διάγνωση και την σύγχυση της νόσου με την παχυσαρκία. Το γεγονός αυτό καθιστά την τακτική υποστήριξη από ψυχολόγο ιδιαίτερα σημαντική, ειδικά σε προχωρημένα στάδια της νόσου.
Αντισύλληψη
Όπως προαναφέρθηκε, οι ορμονικές αλλαγές στην διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας επηρεάζουν σημαντικά την εξέλιξη της νόσου. Το θέμα της αντισύλληψης καθίσταται λοιπόν ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς αρκετές ασθενείς αναφέρουν έναρξη ή και επιδείνωση των συμπτωμάτων του λιποιδήματος μετά την έναρξη λήψης αντισυλληπτικών χαπιών, αν και ιατρικά δεν υπάρχει σαφής επιβεβαιωμένη σύνδεση.
Ως εκ τούτου, σε αυτές τις γυναίκες συνιστάται η χρήση διαφορετικών μεθόδων αντισύλληψης από ότι στον γενικό πληθυσμόπου δεν περιλαμβάνουν την λήψη οιστρογόνων, όπως π.χ. ενδομητρικό σπείραμα (μηχανικό ή ορμονικό με προγεστερόνη), κολπικός σπόγγος σε συνδυασμό με σπερματοκτόνα ή βαζεκτομή του σεξουαλικού συντρόφου.
Σε κάθε περίπτωση, η εξέταση από εξειδικευμένο γυναικολόγο και η συμβουλευτική καθοδήγηση ανάλογα με το ιστορικό της κάθε ασθενούς είναι απαραίτητες.
